- Tại hai bản dự thảo thỏa thuận khung về mở cửa thị trường nông nghiệp và công nghiệp được đưa ra tại vòng Doha, VN cũng như các nước đang phát triển sẽ được quyền miễn trừ thực hiện một số cam kết mở cửa thị trường khi vòng đàm phán Doha thành công.

Sau thất bại Doha, WTO nghỉ hè

Theo lý thuyết, bất cứ quyết định nào của WTO muốn được thông qua sẽ phải nhận được sự đồng thuận của 100% các nước thành viên.

Trên thực tế, đàm phán thường được tiến hành thông qua tham vấn không chính thức, theo nhóm nhỏ (quy trình Green Room) trước khi đưa ra thông qua tại đại hội đồng. Hệ quả là các nước không được tham gia quy trình này có cảm giác bị gạt ra bên lề, do tiếng nói và quyền lợi của họ không được phản ánh đầy đủ trong quá trình đàm phán.

Do vậy, vòng Doha đã chứng kiến sự ra đời của nhiều tập hợp lực lượng, đặc biệt là giữa các nước đang phát triển với nhau như G-20, G-33, ACP, nhằm góp phần nâng cao vị thế và tiếng nói cho các nước nhỏ và nghèo trong tiến trình đàm phán đa phương.

Tại kỳ họp tuần trước, hội nghị bộ trưởng thu hẹp giữa bộ trưởng 35 nước chủ chốt, đại diện các khu vực, nhóm các nước khác nhau đã được tổ chức. Nhưng tình thế căng thẳng đã khiến Tổng giám đốc WTO tổ chức một cuộc họp hẹp hơn được gọi là cuộc họp của nhóm G7 trong WTO, bao gồm các nước được chọn là đại diện cho quyền lợi của một nhóm nước nhất định để đàm phán về các vấn đề cắt giảm trợ cấp nông nghiệp, mở cửa thị trường.

Khi các nước phát triển giảm trợ cấp nông nghiệp, giá nông sản VN sẽ có tính cạnh tranh hơn khi xuất khẩu vào những thị trường này. (Ảnh minh hoạ)

Tuy nhiên, dù được đánh giá là có tiến bộ trên cơ sở hai bản dự thảo thỏa thuận khung, nhưng do bất đồng chủ yếu giữa Mỹ và Ấn Độ chung quanh vấn đề cơ chế tự vệ đặc biệt trong nông nghiệp, hội nghị bộ trưởng thu hẹp đã thất bại. Đại diện các thành viên đã ra về và không hẹn ngày gặp lại, vì tháng 8 là mùa nghỉ hè của WTO.

Trên lý thuyết, sớm nhất thì cũng phải chờ đến tháng 9 các cuộc đàm phán mới có thể được nối lại. Tuy nhiên, nhiều nhận định cho thấy đàm phán không thể kết thúc năm nay.

Không ít thành viên là các nước đang phát triển không hài lòng, có cảm giác bị gạt ra ngoài lề khi quyền lợi và mối quan tâm của họ không được phản ánh đầy đủ tại các cuộc họp này.

Một thực tế đã được thừa nhận, đó là quá trình toàn cầu hoá, tự do hóa thương mại mang lại nhiều lợi ích cho các nước phát triển, các nước đang phát triển, nước nghèo thu được ít lợi ích hơn. Hiện tại WTO có 153 thành viên, trong đó hơn 120 thành viên là các nước đang phát triển.

VN được miễn trừ cam kết mới của Doha?

Hiện nay, VN đang cân nhắc việc tham gia một số tập hợp lực lượng trong WTO nhằm nâng cao vị thế và góp phần bảo vệ tốt nhất lợi ích trong quá trình đàm phán.

Hiện VN là thành viên của nhóm các nước mới gia nhập WTO (RAMs). Các nước trong nhóm này có điểm chung là gia nhập WTO muộn, khi đàm phán gia nhập đã có cam kết mở cửa thị trường sâu rộng, thậm chí hơn cả các quy định và cam kết của WTO.

Tiếng nói của nhóm đã được ghi nhận tại hai bản dự thảo thỏa thuận khung về mở cửa thị trường nông nghiệp và công nghiệp của Hội nghị Bộ trưởng WTO thu hẹp vừa qua.

Tại hai bản dự thảo thỏa thuận khung, Việt Nam cùng với các nước mới gia nhập được miễn trừ một số cam kết mới. Quyền miễn trừ này ưu tiên áp dụng cho các thành viên mới, do khi đàm phán gia nhập đã cam kết mở cửa thị trường rất sâu rộng. Trong trường hợp Doha thành công, quyền miễn trừ này sẽ có hiệu lực cho đến khi có một đàm phán mới thay thế Doha.

Cụ thể, các nước đang phát triển gia nhập WTO muộn sẽ được miễn trừ thực hiện các cam kết về cắt giảm thuế quan nông nghiệp, công nghiệp.

Khi các cam kết về mở cửa thị trường, cắt giảm các chính sách bảo hộ của các nước sản xuất cũng như xuất khẩu nông sản đạt được sự đồng thuận, Việt Nam sẽ có thêm cơ hội mở rộng xuất khẩu, đặc biệt là xuất khẩu hàng nông sản vào thị trường các nước lâu nay dựng rào cản thuế quan và phi thuế quan đối với hàng nông sản nhập khẩu.

Khi các nước phát triển giảm trợ cấp nông nghiệp, giá nông sản VN sẽ có tính cạnh tranh hơn khi xuất khẩu vào thị trường các nước này. Hơn nữa, giá nông sản các nước phát triển xuất khẩu vào VN cũng sẽ giảm sức cạnh tranh vì giá cao. Người tiêu dùng sẽ phải cân nhắc khi lựa chọn giữa hàng nội và hàng nhập khẩu.

Trong khi đó, những cam kết mới về cắt giảm trợ cấp nông sản cũng sẽ không ảnh hưởng đến VN do hiện nay VN mới chỉ dành một khoản kinh phí rất hạn chế để hỗ trợ sản xuất nông nghiệp. Trong khi đó, Mỹ vẫn trợ cấp tới 48 tỷ USD/năm cho nông nghiệp. Nhiều thành viên tham gia đàm phán Doha đang ép Mỹ cắt giảm trợ cấp nông nghiệp xuống mức 15 tỷ USD/năm. Tại EU, năm 2007, trợ cấp nông nghiệp chiếm tới 40% ngân sách các nước này.

Biện pháp phòng vệ đặc biệt - vấn đề gây tranh cãi và là nguyên nhân thất bại của vòng đàm phán Doha lần này - nổ ra giữa Ấn Độ đại diện cho các nước đang phát triển muốn bảo hộ thị trường nông sản nội địa và Mỹ, nước đang chứa đầy tham vọng đẩy mạnh xuất khẩu nông sản. Biện pháp phòng vệ đặc biệt được đưa ra dưới hình thức áp dụng một thuế suất cao đánh vào nông sản nhập khẩu nhằm bảo vệ nông sản trong nước trong trường hợp có sự xâm lấn ồ ạt của sản phẩm nông nghiệp nước ngoài.

Xét trên phương diện là nước sản xuất và xuất khẩu nông sản như Việt Nam, điều này nếu trở thành một quy định trong WTO, sẽ không mang lại nhiều lợi ích. Tuy nhiên, nó cũng có tính hai mặt khi giúp các nước nông nghiệp bảo vệ thị trường nông sản nội địa trước sự xâm lấn của nông sản các nước khác có giá tương đương.

Doha đổ vỡ gây nuối tiếc nhiều hơn với các nước đang phát triển, các nước mới gia nhập.